Laandweer Paosloo-Blesdieke ok wel de diek op 'e heide

Ik bin gien Preker zaos et in de kraante stond want Preker zee: wat nut het al dat gevrot onder de zunne. Et is allemaole locht en leegte en naojaegen van wiend en dat is in dit geval niet zo want de willewarkers van de stichting Grensvisie Paosloo/Blesdieke hebben d'r wel wark van maekt! Hegepreken bin uut de tied van de Reformaosie en dat was wel 300 jaor laeter as de tied van de laandweren: Luther zee in die Reformaosietied: as ik weet da'k morgen dood gao, plaant ik vandaege een boom! Op veurhaand wi'k de mannen van grensvisie Paosloo-Blesdieke bedaanken wat hier uut aende zet is. Ik zat een keer te sneupen in de pre-kadestraole atlas van 1650 en zag dat de boeren "an den Rijweg" het land bezaten van de rivier de Lende tot den Lantweer. Ok al omdat mien opa wel 's ging eerpelrooien bi'j de laandweer vul bi'j mi'j et kwattien. De laandweer mos haost wel op dit plak liggen. Hans Salverda was lyrisch doe hi'j dit veur et eerst bemoonsterde want hi'j het d'r ervering mit opdaon mit de landweer van Else. Et oorlogsgeweld is allange verstomd. Toch ligt hier op 'e greens van Overiessel en Frieslaand nog hieltied een verdedigingswark, in oolde tieden anlegd om indringers buten te holen. De laandweer bliekt een interessaant kultuurhistorisch verleden te hebben. Een laandweer kan omschreven wodden as een deurgaonde eerden wal in een terrein, vaeke flankeerd deur een mit waeter vollopen graacht. Een laandweer had een funktie as verdedigingswark en lag op de greens van een strategisch gelegen gebied of laandgoed. Ze weren veural bedoeld om kleine groepen plunderaars op peerden tegen te holen. Daornaost bleken laandweren ok geschikt as veekering of, deur een beparkt aantal deurgangen, as punt om tol te heffen.

De wieze waorop een laandweer opbouwd wodde hong stark of van de netuurlike omgeving. In een relatief nat gebied was een briede sloot vol mit water vaeke voldoende. Op hogere gronden, zoas hiere, wodden wallen maekt mit an weerskaanten een gruppe. In de meerste gevallen was iene wal voldoende. Dubbele wallen mit een sloot in de midden kwammen ok veur krekkengeliek as hier in Paosloo / Blesdieke.

Om de wallen extra muuilik begaonber te maeken wodden dichte ondoordringbere hegen anplaant van struken mit stiekels. De takken van de hege wodden daorbi'j vlochten zodat een ondeurdringbere barrikaode ontstond. De meerst bruukte struken weren mei- en sleedoorn. Daornaost bruukte men ieken, barken, liesterbeien en onderbeplaanting van brummelstruken, egelantier e.d. Elders in et laand bin ok veurbielden bekend dat daornaost, parallel an de laandweer, strukelgatten greven wodden om peerden stroffelen te laoten.

Laandweren wodden et meerste bouwd in Twente, de Aachterhoek en Limburg en veerder ok in Duutslaand. In et noorden van et laand bin ze bepaold zeldzem te numen. Altemet dat de laandweer van Bakkeveen wel de bekendste in de riegel is. Mit naeme rond et midden van de 14 e ieuw wodden d'r een protte anlegd wiels laandweren van nao 1450 uutzonderlik binnen.........

In 1361 en in 1362 weer, begaot de Bisschop van Utrecht vanuut zien kesteel in Vollenhove een aanval op het gebied Stellingwarf. Een kroniekschriever bericht daor et volgende over: "Omtrent het begin van de Sprokkelmaand des volgenden jaars (1362) viel Jan van Arkel met een magtig en welbewapend heir Stellingwerf binnen, nam de opgeworpen schansen en sterkten met geweld in, verwoestte de landstreek, en gaf een bygelegen dorp (Blesdijke) ten prooi aan zyne benden".

Beheurende tot et Graafschop Drenthe, mit de bisschop as graaf, hadden de inwoners van et hedendaagse Weststellingwarf regelmaotig onenighied mit de karkvost over et gebruuk van de vruchtbere hujlanen an de Overiesselse kaant van de Lende. Dit eskeleerde in 1309 doe de Stellingwarvers et zo zat weren dat ze mit een eigen boereleger een mislokte aanval pleegden op et bischoppelik kesteel in Vollenhove. De over dit veurval duvelse bisschop dee as straf et gebied waor as de anvallers wegkwammen, in de karkelike ban. Et was et begin van een twie iewen durende periode dat Stellingwarf as een soort vri'je Boererepubliek mit een eigen bestuur, bestaon het. Stelling Werf. Jow kun haost zeggen dat Stellingwerf de ooldste demokraosie van Nederlaand is! De schermusselingen mit de bisschop bleven bestaon waorbi'j et gebied rond Paosloo / Blesdieke regelmaotig te lieden had van plunderingen en braandstichting.. Ongetwiefeld zullen doe van Stellingwarfse kaant maotregels troffen wezen om de greens te huden. Et bouwen van Schaansen en Starkten het daor een onderdiel van west. Tot die starkten zal de laandweer, die van Ooldemark tot an de greens mit Drenthe bi'j Appelsche lopen het, beheurd hebben. Slechts op twie plakken is disse laandweer in et laandschop beweerd bleven: hier tussen Paosloo en Blesdieke en tussen Else en Zorgvlied.

De weerde van vandaege-de-dag die an disse laete middeliewse twiewallige landweer toekend wodden moet is naost de kultuurhistorische en laandschoppelike weerde, zeker de netuurwetenschoppelike weerde as bruud- en verschoelplak veur een protte zang- en bosvoegels, insekten en vlinders.

De man die de officiële taek kreeg toebedield om een laandweerdeurgang te sluten, zoas in tieden van geveer of bi'j naacht hiette in de volksmond Sluiter, Hekkenman, Boomer, Slotman e.d. Et arf waor as zi'j woonden kreeg seins ok die naeme. Een alternatief was dat et arf vernuumd was naor de boom zels, bi'jglieks de Ganzenboom bi'j Deventer. Ok wodden de arven wel vernuumd naor een stiekem pattien deur de laandweerhege, seins bekend as "Kroep-in" of "Kroep-onder".

Anslutend wil ik nog even wiezen op et hier even veerderop gelegen laandgoed van Henk Los die zien gebied eupen steld het veur et publiek veurzien van botties mit prozaïsche woorden van Guido Gazelle. In de oorlog is d'r nog veen uut de gatten haeld; ok bin d'r sporen van een Pingo welke nog onderzocht wodden moet.

Bronvermelding:
(Literatuur over et veurnuumde is te verkriegen op internet o.e. https://cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/publications/tot-hier-en-niet-verder-wallenbundel_.pdf
Tot hier en niet verder Historische wallen in het Nederlandse landschap. De stand van kennis.
En landweren in Nederland van Bertus Brokamp.
Geert Lantinga en Frank de Vries. Geert, oonze streekgeleerde nog bedaankt veur de tekst op et nog te onthullen bod.)